Dozór elektroniczny (SDE). Kto może odbywać karę w domu i jak złożyć wniosek

Wyrok skazujący na kilka miesięcy pozbawienia wolności nie zawsze oznacza spakowaną torbę i bramę zakładu karnego. Dla części skazanych ustawa przewiduje odbycie kary we własnym mieszkaniu, z nadajnikiem na kostce i ściśle wyznaczonymi godzinami, w których wolno wyjść do pracy czy do lekarza. To właśnie dozór elektroniczny, w skrócie SDE.

Dozór elektroniczny nie jest ani darowaniem kary, ani jej zawieszeniem. To sposób wykonania kary poza więzieniem, obwarowany warunkami i stałą kontrolą. Poniżej wyjaśniam, kto realnie może z niego skorzystać, jak wygląda wniosek, ile czeka się na decyzję i co grozi za złamanie reguł.

Na czym polega dozór elektroniczny (SDE)

System dozoru elektronicznego to przewidziany w art. 43b Kodeksu karnego wykonawczego (KKW) sposób kontrolowania zachowania skazanego przy użyciu środków technicznych. Karę pozbawienia wolności wykonuje się w nim jako dozór stacjonarny, czyli obowiązek przebywania we wskazanym miejscu, najczęściej w domu, w wyznaczonych porach doby.

Skazany nosi nadajnik, zwykle na kostce, a w miejscu odbywania kary instaluje się rejestrator, który potwierdza jego obecność. Nie jest to więc kara w zawieszeniu. Formalnie odbywasz karę pozbawienia wolności, tyle że we własnym mieszkaniu i pod ciągłym nadzorem, a nie za murami. Od warunkowego przedterminowego zwolnienia dozór różni się tym, że kara wciąż jest wykonywana, tylko poza zakładem karnym. Przy zwolnieniu warunkowym skazany po odbyciu części kary wychodzi na wolność.

Kto może odbywać karę w domu

Najważniejsze kryterium to długość kary. Zgodnie z art. 43la KKW sąd penitencjarny może zezwolić na SDE, jeżeli wobec skazanego orzeczono karę pozbawienia wolności nieprzekraczającą jednego roku i 6 miesięcy albo karę niższą niż 3 lata, z której do odbycia w zakładzie karnym pozostało nie więcej niż 6 miesięcy. Nie mogą przy tym zachodzić warunki wskazane w art. 64 § 2, art. 64a ani art. 65 § 1 i 2 Kodeksu karnego (KK), między innymi recydywa wielokrotna. Krótkie wyroki, na przykład za jazdę po alkoholu, często mieszczą się w tym limicie.

Sam limit kary nie wystarczy. Przepis wymaga, aby łącznie spełnione były także pozostałe przesłanki:

• odbycie kary w systemie dozoru jest wystarczające do osiągnięcia celów kary,
• skazany ma określone miejsce stałego pobytu,
• osoby pełnoletnie, z którymi wspólnie zamieszkuje, wyraziły zgodę,
• warunki techniczne pozwalają na prowadzenie dozoru.

Osobną ścieżkę przewidziano dla osób, które już trafiły do zakładu karnego. Na podstawie art. 43lla KKW zgody na dozór elektroniczny może udzielić komisja penitencjarna działająca w zakładzie karnym, ale tylko przy karze nieprzekraczającej 4 miesięcy i przy spełnieniu pozostałych warunków. Gdy skazany jeszcze nie rozpoczął odbywania kary, decyzję podejmuje sąd penitencjarny. Gdy już ją odbywa i mieści się w tym niższym limicie, właściwa staje się komisja.

Zgoda domowników i warunki w mieszkaniu

Jeżeli mieszkasz z innymi dorosłymi, ich zgoda jest warunkiem uruchomienia dozoru stacjonarnego. Art. 43h KKW wymaga, aby pełnoletni domownicy wyrazili pisemną zgodę złożoną sądowi lub komisji penitencjarnej, obejmującą także umożliwienie podmiotowi dozorującemu przeprowadzania czynności kontrolnych.

Brak zgody nie zawsze przekreśla sprawę. Sąd może udzielić zezwolenia mimo jej braku, jeżeli wykonywanie kary w tym systemie w oczywisty sposób nie wiąże się dla domownika z nadmiernymi trudnościami i narusza jego prywatność jedynie w nieznacznym stopniu. Osobie, która zgody nie wyraziła, przysługuje wtedy zażalenie. Niezależnie od zgód, w mieszkaniu muszą działać warunki techniczne pozwalające zainstalować rejestrator i utrzymać łączność z systemem, dlatego przed decyzją sprawdza się zasięg i sam adres.

Jak złożyć wniosek o dozór elektroniczny

Postępowanie zawsze rusza na wniosek, sąd nie kieruje nikogo do SDE z urzędu. Zgodnie z art. 43lc KKW wniosek może złożyć sam skazany, jego obrońca, prokurator, sądowy kurator zawodowy albo dyrektor zakładu karnego, w którym skazany przebywa.

Pismo kieruje się do sądu penitencjarnego, w którego okręgu skazany przebywa. Art. 43ld KKW wymaga, aby uzasadnienie wskazywało okoliczności decydujące o spełnieniu przesłanek dozoru, a do wniosku dołącza się pisemną zgodę domowników. Dobrze przygotowane uzasadnienie to często różnica między szybkim rozpoznaniem sprawy a wezwaniem do uzupełnienia braków. W praktyce pomoc prawna z zakresu prawa karnego wykonawczego polega przede wszystkim na wykazaniu, że w konkretnej sytuacji cele kary zostaną osiągnięte także poza zakładem karnym.

Ile trwa rozpatrzenie wniosku

Sąd penitencjarny powinien wydać postanowienie w sprawie SDE w terminie 30 dni od dnia wpływu wniosku, co wynika z art. 43le KKW. Jeżeli skazany odbywa już karę w zakładzie karnym, posiedzenie sądu może odbyć się na terenie tego zakładu.

Gdy o dozorze decyduje komisja penitencjarna, termin jest krótszy i wynosi 14 dni od otrzymania wniosku. Oba terminy mają charakter porządkowy, więc w praktyce bywają dłuższe, zwłaszcza gdy trzeba sprawdzić warunki techniczne w miejscu odbywania kary. Ponowny wniosek złożony przed upływem miesiąca od odmowy pozostawia się bez rozpoznania, dlatego pierwsze podejście warto przygotować solidnie, a nie liczyć na kolejne próby.

Co wolno, a czego nie wolno na dozorze

Istotą dozoru stacjonarnego jest obowiązek pozostawania w wyznaczonym miejscu w wyznaczonym czasie. Art. 43na KKW pozwala jednak sądowi albo komisji ustalić przedziały godzin w ciągu doby i w poszczególnych dniach tygodnia, w których skazany może oddalić się z domu na okres nieprzekraczający 12 godzin dziennie.

Ten harmonogram to nie dowolność. Ustawa wskazuje cele, na które wyznacza się czas poza domem, między innymi:

• świadczyć pracę,
• kontaktować się z obrońcą lub pełnomocnikiem,
• utrzymywać więzi z rodziną i bliskimi,
• korzystać z opieki medycznej lub uczestniczyć w terapii,
• załatwiać niezbędne sprawy życia codziennego.

Poza wyznaczonymi godzinami skazany ma obowiązek przebywać w domu, odbierać połączenia z rejestratora i wpuszczać kuratora, gdy ten kontroluje wykonywanie kary. Samowolna zmiana adresu albo wyjście poza harmonogram to już naruszenie warunków.

Czy na dozorze elektronicznym można pracować

Tak, i jest to jedno z założeń SDE. System pozwala odbyć karę bez utraty zatrudnienia, bo praca należy do celów, na które sąd wyznacza czas poza domem. Trzeba jednak zgłosić godziny i miejsce pracy, aby znalazły się w harmonogramie, a każda ich zmiana wymaga aktualizacji. Właśnie możliwość dalszego zarobkowania i opieki nad rodziną sprawia, że dozór bywa realną alternatywą dla osadzenia.

Co grozi za naruszenie warunków SDE

Dozór elektroniczny opiera się na zaufaniu, dlatego jego złamanie jest kosztowne. Art. 43zaa KKW przewiduje uchylenie zezwolenia, gdy skazany w wyznaczonym terminie nie zgłosi gotowości do rozpoczęcia dozoru, a także gdy narusza porządek prawny, w szczególności popełnia przestępstwo, albo uchyla się od obowiązków związanych z dozorem lub innych nałożonych obowiązków.

Skutek jest dotkliwy. Po uchyleniu zezwolenia sąd zarządza zatrzymanie skazanego i doprowadzenie go do zakładu karnego, a ponowne udzielenie zezwolenia w tej samej sprawie jest niedopuszczalne, co wprost przewiduje art. 43zae KKW. Reszta kary jest wtedy wykonywana w zakładzie karnym. Tylko w wyjątkowych, szczególnie uzasadnionych wypadkach sąd może odstąpić od uchylenia, dlatego szybka reakcja z zakresu prawa karnego bywa tu jedyną szansą. Nawet z pozoru drobne uchybienie, jak spóźniony powrót do domu, potrafi przekreślić cały dozór.

Podsumowanie

• Dozór elektroniczny (SDE) to sposób odbycia kary pozbawienia wolności poza zakładem karnym, a nie darowanie ani zawieszenie kary.
• Sąd penitencjarny może udzielić zezwolenia przy karze do 1 roku i 6 miesięcy, a także przy karze niższej niż 3 lata, gdy do odbycia w zakładzie karnym zostało nie więcej niż 6 miesięcy, o ile nie zachodzą wyłączenia z art. 64 § 2, art. 64a i art. 65 KK i spełnione są pozostałe przesłanki z art. 43la KKW.
• Dla skazanych już odbywających karę do 4 miesięcy zgodę może wydać komisja penitencjarna.
• Warunkiem jest określone miejsce pobytu, zgoda pełnoletnich domowników i sprawne warunki techniczne.
• Wniosek składa skazany, obrońca, prokurator, kurator lub dyrektor zakładu karnego, a sąd rozpoznaje go co do zasady w 30 dni.
• Naruszenie warunków grozi uchyleniem zezwolenia i powrotem do zakładu karnego.

Masz prawomocny wyrok i chcesz sprawdzić, czy karę da się odbyć w domu? Ocenię, czy w twojej sprawie spełnione są przesłanki dozoru elektronicznego, i przygotuję wniosek wraz z uzasadnieniem dla sądu. umów konsultację.

Treść ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.