Skarga na czynności komornika. Kiedy i jak ją wnieść

Tydzień. Dokładnie tyle czasu ma zwykle dłużnik lub wierzyciel, żeby zakwestionować czynność komornika, która narusza przepisy: zajęcie rachunku w niewłaściwej wysokości, zajęcie rzeczy wyłączonej spod egzekucji albo błędnie naliczoną opłatę. Po upływie tego terminu skarga zostanie odrzucona, bez badania, czy komornik rzeczywiście popełnił błąd.

Uwaga na drugą pułapkę: skargi nie składa się w sądzie. Wnosi się ją do komornika, który dokonał zaskarżonej czynności, a ten przekazuje ją do sądu wraz z aktami. Może też uwzględnić ją w całości i sam poprawić swój błąd, co przy oczywistych pomyłkach zdarza się szybciej niż rozpoznanie sprawy przez sąd.

Skarga na czynności komornika to podstawowy środek obrony w toku egzekucji. Poniżej wyjaśniam, co można nią zaskarżyć, ile jest na to czasu, jak przygotować pismo i czego skarga nie załatwi.

Co można zaskarżyć, a czego skarga nie obejmuje

Podstawą jest art. 767 Kodeksu postępowania cywilnego (KPC). Skarga przysługuje na czynności komornika oraz na zaniechanie czynności, do której komornik był zobowiązany. W praktyce skarga najczęściej dotyczy:

• zajęcia składników majątku wolnych od egzekucji, na przykład części wynagrodzenia chronionej przed potrąceniem,
• błędnego naliczenia opłaty egzekucyjnej lub innych kosztów postępowania,
• zajęcia rzeczy w sposób naruszający przepisy, na przykład mimo okazania komornikowi dowodu, że należy ona do kogoś innego,
• pominięcia wniosku strony albo bezczynności komornika w konkretnej sprawie.

Kodeks wprost wyłącza natomiast skargę na zarządzenie o wezwaniu do usunięcia braków pisma, na zawiadomienie o terminie czynności oraz na uiszczenie przez komornika podatku VAT (art. 767 § 1¹ KPC).

Do egzekucji komorniczej dochodzi zwykle po tym, jak wierzyciel uzyska tytuł wykonawczy w sprawie o zapłatę, na przykład o niezapłaconą fakturę po wcześniejszym wezwaniu do zapłaty. Skarga nie służy jednak do podważania samego długu. Jeżeli kwestionujesz obowiązek zapłaty stwierdzony tytułem wykonawczym, właściwą drogą jest powództwo przeciwegzekucyjne z art. 840 KPC, czyli odrębny proces z zakresu prawa cywilnego.

Podobnie jest z rzeczą zajętą u dłużnika, która w rzeczywistości należy do kogoś innego. Właściciel nie broni się skargą, tylko powództwem o zwolnienie zajętego przedmiotu spod egzekucji (art. 841 KPC), które trzeba wytoczyć w terminie miesiąca od dnia, w którym dowiedział się o naruszeniu swojego prawa.

Trzeba też pamiętać o jednym: samo wniesienie skargi niczego nie zatrzymuje. Egzekucja toczy się dalej, a zaskarżona czynność pozostaje w mocy, chyba że sąd zawiesi postępowanie albo wstrzyma dokonanie czynności (art. 767² KPC). Jeżeli zależy Ci na wstrzymaniu zajęcia, trzeba złożyć o to osobny wniosek razem ze skargą.

Kwota wolna od zajęcia komorniczego

Rozmowa o skardze zaczyna się w kancelarii najczęściej od zdania, że komornik zabrał za dużo. Granice zajęcia są ustawowe, więc sprawdź je, zanim napiszesz pismo.

• Rachunek bankowy. Środki na rachunkach oszczędnościowych, oszczędnościowo-rozliczeniowych i terminowych lokat oszczędnościowych jednej osoby, niezależnie od liczby zawartych umów, są wolne od zajęcia w każdym miesiącu kalendarzowym, w którym obowiązuje zajęcie, do wysokości 75% minimalnego wynagrodzenia za pracę (art. 54 Prawa bankowego). Zakładanie kolejnych kont nic nie zmieni, bo limit przysługuje osobie, a nie rachunkowi. Nie obowiązuje on natomiast w egzekucji alimentów.
• Wynagrodzenie za pracę. Przy egzekucji należności innych niż alimentacyjne potrącenie sięga najwyżej połowy wynagrodzenia, a kwotą wolną jest minimalne wynagrodzenie po odliczeniach (art. 87 i art. 87¹ Kodeksu pracy). Przy niepełnym etacie kwota wolna zmniejsza się proporcjonalnie. Przy umowie zlecenia te zasady stosuje się tylko wtedy, gdy wynagrodzenie ma charakter powtarzający się i służy utrzymaniu (art. 833 KPC).
• Rzeczy w mieszkaniu. Spod egzekucji wyłączone są między innymi niezbędne przedmioty urządzenia domowego, pościel, ubranie codzienne, zapasy żywności na miesiąc oraz narzędzia do osobistej pracy zarobkowej (art. 829 KPC). Kodeks wprost wyłącza z tej ochrony pojazdy mechaniczne, więc samochód wykorzystywany do pracy nie jest chroniony.

Przekroczenie któregoś z tych progów daje gotową podstawę skargi, a dowód, na przykład wyciąg pokazujący źródło wpływów, dołącz od razu do pisma.

Termin na skargę to tydzień, który łatwo przegapić

Skargę wnosi się w terminie tygodnia. Początek biegu terminu zależy od sytuacji:

• od dnia dokonania czynności, gdy byłeś przy niej obecny lub zostałeś o jej terminie zawiadomiony,
• od dnia zawiadomienia o dokonaniu czynności, a w razie jego braku od dnia, w którym dowiedziałeś się o czynności,
• przy zaniechaniu czynności od dnia, w którym dowiedziałeś się, że komornik miał ją podjąć.

Najbezpieczniej liczyć termin od daty doręczenia pisma od komornika i zachować kopertę ze stemplem pocztowym. Spóźniona skarga podlega odrzuceniu, bez badania, czy zarzuty były trafne.

Jeżeli uchybienie nastąpiło bez Twojej winy, na przykład z powodu pobytu w szpitalu, możesz wnioskować o przywrócenie terminu. Wniosek składa się w ciągu tygodnia od dnia ustania przyczyny, razem z samą skargą, a okoliczności usprawiedliwiające opóźnienie trzeba uprawdopodobnić (art. 168 i art. 169 KPC). Niezależnie od tego sąd może z urzędu zareagować na poważne uchybienia w ramach nadzoru z art. 759 KPC, ale nie jest to prawo, na którym można polegać zamiast własnej skargi.

Reguła tygodniowego terminu ma wyjątki. Skargę na opis i oszacowanie nieruchomości wnosi się w terminie dwóch tygodni od dnia ukończenia opisu (art. 950 KPC). Z kolei skargę w toku licytacji nieruchomości, aż do zamknięcia przetargu, zgłasza się ustnie sędziemu albo referendarzowi nadzorującemu licytację, a ten rozstrzyga ją natychmiast (art. 986 KPC).

Gdzie złożyć skargę i jak napisać pismo

Skargę składa się bezpośrednio u komornika, który dokonał zaskarżonej czynności, a nie w sądzie. Komornik w terminie trzech dni sporządza uzasadnienie i przekazuje skargę wraz z aktami do sądu, chyba że uwzględni ją w całości. To istotny mechanizm, bo dobrze uzasadniona skarga bywa załatwiana już na tym etapie, bez angażowania sądu. Rozpoznaje ją sąd rejonowy właściwy ze względu na siedzibę kancelarii komornika.

Pismo musi spełniać wymogi pisma procesowego, a poza tym zawierać:

• określenie zaskarżonej czynności albo czynności zaniechanej,
• wniosek o zmianę, uchylenie lub dokonanie czynności,
• uzasadnienie wskazujące, na czym polega naruszenie.

Trzeba też dołączyć odpisy skargi dla pozostałych uczestników postępowania. Opłata sądowa wynosi 50 zł (art. 25 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych) i wpłaca się ją na rachunek sądu, nie komornika, a dowód wpłaty warto dołączyć od razu. Brak opłaty albo odpisów to najczęstszy powód wezwania do uzupełnienia, a po bezskutecznym upływie terminu skarga zostanie odrzucona.

Można skorzystać z urzędowego formularza dostępnego w kancelariach komorniczych i na stronach sądów, choć nie jest on obowiązkowy. Skarga może mieć postać zwykłego pisma, o ile zawiera wszystkie wymagane elementy.

Co daje skarga, a czego nie zmieni

Samo wniesienie skargi nie wstrzymuje egzekucji ani wykonania zaskarżonej czynności. Sąd może jednak, na wniosek skarżącego, zawiesić postępowanie albo wstrzymać dokonanie zaskarżonej czynności (art. 767² KPC). Piszę o tym szerzej niżej, przy okazji zawieszenia egzekucji.

Skarga nie jest też jedynym narzędziem. Zależnie od problemu w grę wchodzą wniosek o obniżenie opłaty egzekucyjnej, który składa się w terminie 7 dni od doręczenia postanowienia o jej pobraniu lub ustaleniu, wystąpienie w trybie nadzoru nad komornikiem, a w razie realnej szkody roszczenie odszkodowawcze.

Typowa sytuacja wygląda tak. Komornik zajmuje rachunek bankowy, na który wpływa świadczenie wychowawcze, wolne od egzekucji na podstawie art. 54a Prawa bankowego. Bank powinien takie wpływy wyłączyć z zajęcia samodzielnie, ale nie zawsze je rozpoznaje. Skarga złożona w terminie, wraz z dokumentami potwierdzającymi charakter wpływów, pozwala poddać zajęcie kontroli sądu. O realnej ochronie decydują wtedy szybkość reakcji i precyzyjne udokumentowanie zarzutów.

Zawieszenie egzekucji na czas rozpoznania skargi

Podstawą wniosku o zawieszenie jest art. 821 KPC. Sąd może na wniosek zawiesić postępowanie w całości lub w części właśnie dlatego, że złożono skargę na czynności komornika.

Zawieszenie nie następuje jednak automatycznie. Sąd ocenia, na ile skarga wygląda na zasadną i jaka szkoda grozi dłużnikowi, jeżeli egzekucja potoczy się dalej. Wniosek warto więc uzasadnić na obu tych płaszczyznach, a nie poprzestać na powołaniu przepisu. Sąd może też uzależnić zawieszenie od złożenia przez dłużnika zabezpieczenia. Z drugiej strony wierzyciel, który sam zabezpieczy naprawienie ewentualnej szkody, może doprowadzić do odmowy zawieszenia albo do podjęcia zawieszonego postępowania.

Gdy egzekucję skierowano do rachunku bankowego, wynagrodzenia za pracę albo innych praw majątkowych związanych ze świadczeniami okresowymi, dłużnik może wnosić dodatkowo, żeby sąd określił kwotę, którą będzie mógł pobierać w okresie zawieszenia na bieżące potrzeby (art. 821¹ KPC). Na takie postanowienie wierzycielowi przysługuje zażalenie.

Skarga, powództwo czy wniosek o obniżenie opłaty

Dobór środka przesądza o tym, czy sprawa zostanie rozpoznana.

• Zajęto rzecz należącą do kogoś innego. Osoba trzecia może złożyć skargę, jeżeli zarzuca komornikowi naruszenie przepisów przy zajęciu, ale o samo zwolnienie przedmiotu spod egzekucji sąd orzeka w odrębnym procesie, z jej powództwa (art. 841 KPC). Termin wynosi miesiąc od dnia dowiedzenia się o naruszeniu prawa. Uwaga: złożenie skargi nie wstrzymuje jego biegu, a termin ten nie podlega przywróceniu. Jeżeli więc kwestionujesz cudzą własność zajętej rzeczy, powództwo trzeba wnieść równolegle, nie zamiast skargi i nie po niej.
• Opłata egzekucyjna wygląda na zawyżoną. Dłużnik może wnieść o jej obniżenie w terminie 7 dni od doręczenia postanowienia o pobraniu lub ustaleniu opłaty (art. 48 ustawy o kosztach komorniczych). Sam wniosek nie podlega opłacie sądowej.
• Sąd rozpoznał już skargę. Kolejna skarga w tej samej sprawie nic nie da, ale zażalenie też nie zawsze przysługuje. W postępowaniu egzekucyjnym można je wnieść tylko wtedy, gdy przepis wyraźnie tak stanowi (art. 767⁴ KPC). Na postanowienie oddalające skargę zażalenie co do zasady nie służy, przysługuje natomiast między innymi na postanowienie o jej odrzuceniu.

Podsumowanie

• Skarga z art. 767 KPC przysługuje na czynności komornika oraz na zaniechanie czynności. Nie przysługuje między innymi na zawiadomienie o terminie czynności ani na wezwanie do usunięcia braków pisma.
• Termin wynosi co do zasady tydzień, a jego przekroczenie kończy się odrzuceniem skargi bez badania zarzutów.
• Skargę składa się u komornika, nie w sądzie. Komornik może uwzględnić ją w całości i sam poprawić błąd.
• Pismo musi wskazywać zaskarżoną czynność, żądanie i uzasadnienie. Opłata wynosi 50 zł i wpłaca się ją na rachunek sądu.
• Wniesienie skargi nie wstrzymuje egzekucji. Zawieszenie postępowania albo wstrzymanie czynności wymaga osobnego wniosku, który najlepiej zawrzeć już w samej skardze (art. 821 KPC).
• Granice zajęcia rachunku, wynagrodzenia i rzeczy domowych są ustawowe, a ich przekroczenie daje gotową podstawę skargi.
• Spór o samo istnienie długu wymaga powództwa przeciwegzekucyjnego, a nie skargi.
• Jeżeli zajęto rzecz należącą do kogoś innego, właściciel musi wnieść powództwo o zwolnienie przedmiotu spod egzekucji w terminie miesiąca. Skarga tego terminu nie wstrzymuje.

Jeśli chcesz omówić zajęcie komornicze albo termin na wniesienie skargi, umów konsultację w kancelarii w Lublinie.

Treść ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.